الزامات ایمنی حریق در بیمارستانها، مراکز درمانی، ساختمانهای صنعتی و انبارها
بیمارستانها، مراکز درمانی، کارخانهها و انبارهای صنعتی از جمله ساختمانهایی هستند که به دلیل شرایط خاص بهرهبرداری، نوع فعالیت و وجود خطرات متفاوت، به بررسی تخصصی ایمنی حریق نیاز دارند. در این ساختمانها، علاوه بر حفاظت از افراد و اموال، باید شرایط ویژه فضاها، تجهیزات، مواد موجود و نحوه عملکرد مجموعه در زمان وقوع حریق مورد توجه قرار گیرد.
در مراکز درمانی، امکان تخلیه سریع بیماران و افراد دارای محدودیت حرکتی همیشه وجود ندارد. در محیطهای صنعتی نیز نوع فرآیند تولید، تجهیزات، مواد اولیه و احتمال گسترش سریع حریق میتواند بر انتخاب راهکارهای حفاظتی اثر بگذارد. به همین دلیل، طراحی سیستمهای اعلام، اطفا و کنترل دود باید متناسب با شرایط واقعی هر پروژه انجام شود.
۱. بررسی کاربری و شناسایی خطرات حریق
اولین مرحله در طراحی ایمنی حریق، شناسایی نوع فعالیت و خطرات موجود در ساختمان است. در مراکز درمانی باید بخشهایی مانند اتاقهای بستری، اتاق عمل، آزمایشگاه، داروخانه، بخش تصویربرداری، آشپزخانه و فضاهای تأسیساتی بررسی شوند.
در ساختمانهای صنعتی و انبارها نیز نوع مواد اولیه و محصولات، شرایط نگهداری، فرآیند تولید، تجهیزات الکتریکی و مکانیکی، ارتفاع و نحوه چیدمان کالاها اهمیت دارند. وجود مواد قابل اشتعال، مایعات و گازهای خطرناک یا فرآیندهای دارای دمای بالا میتواند نوع و سطح حفاظت موردنیاز را تغییر دهد.
بنابراین پیش از انتخاب تجهیزات باید خطرات احتمالی شناسایی و فضاهای مختلف از نظر نوع فعالیت و شرایط حریق دستهبندی شوند.
۲. ملاحظات ویژه ایمنی حریق در بیمارستانها و مراکز درمانی
یکی از مهمترین تفاوتهای مراکز درمانی با بسیاری از ساختمانهای دیگر، شرایط افراد حاضر در آنها است. بخشی از بیماران ممکن است توانایی حرکت مستقل نداشته باشند یا برای انتقال به فضای امن به کمک کارکنان و تجهیزات پزشکی نیاز داشته باشند.
در طراحی ایمنی حریق بیمارستانها باید موضوعاتی مانند تقسیمبندی فضاها به بخشهای محافظتشده، حفاظت مسیرهای انتقال بیماران، امکان تخلیه مرحلهای یا جابهجایی افقی در شرایط پیشبینیشده، عملکرد سیستم اعلام حریق و حفظ عملکرد بخشهای حیاتی بررسی شوند.
همچنین فضاهایی مانند اتاق عمل، بخش مراقبتهای ویژه، آزمایشگاهها، اتاق تجهیزات پزشکی و محل نگهداری گازهای طبی ممکن است ملاحظات فنی خاصی داشته باشند. راهکار طراحی باید با توجه به نوع فعالیت هر بخش و الزامات تخصصی مربوط تعیین شود.
۳. طراحی سیستم اعلام حریق در مراکز درمانی و صنعتی
سیستم اعلام حریق در این ساختمانها باید بتواند شرایط غیرعادی را در زمان مناسب شناسایی و اطلاعات لازم را به افراد مسئول منتقل کند. نوع آشکارسازها و تجهیزات هشداردهنده باید متناسب با شرایط محیطی، نوع فعالیت و احتمال ایجاد دود، حرارت یا سایر نشانههای حریق انتخاب شود.
در بیمارستانها، نحوه اطلاعرسانی به کارکنان، بیماران و مسئولان بخشها اهمیت زیادی دارد. در کارخانهها نیز محیطهایی مانند سالن تولید، اتاق برق، اتاق کنترل، انبار مواد اولیه و بخشهای تأسیساتی باید از نظر نیاز به تجهیزات تشخیص حریق بررسی شوند.
انتخاب آشکارساز دود، حرارت یا تجهیزات تشخیص متناسب با شرایط خاص، جانمایی تجهیزات، زونبندی، پنل مرکزی و نحوه ارتباط با سایر سامانهها باید بر اساس طراحی مهندسی انجام شود.
برای آشنایی بیشتر با اصول طراحی، مقاله طراحی سیستم اعلام حریق و صفحه خدمات مشاوره و طراحی سیستم اعلام حریق را مطالعه کنید.
۴. انتخاب سیستم اطفای حریق متناسب با نوع خطر
در مراکز درمانی، نوع تجهیزات اطفا باید با نوع فضا و فعالیت آن سازگار باشد. برای مثال، شرایط اتاقهای تجهیزات الکتریکی، آزمایشگاهها، آشپزخانهها و فضاهای نگهداری مواد خاص با فضاهای عمومی یکسان نیست.
در کارخانهها و انبارها نیز انتخاب سیستم اطفا به نوع مواد قابل اشتعال، نحوه انبارش، ارتفاع قفسهها، مساحت فضا و مشخصات فرآیند تولید بستگی دارد. در برخی پروژهها ممکن است سیستمهای آبی مانند اسپرینکلر و شبکه جعبههای آتشنشانی مناسب باشند و در فضاهای خاص، استفاده از سامانههای اطفای اختصاصی مورد بررسی قرار گیرد.
ظرفیت پمپ، حجم ذخیره آب، فشار و دبی موردنیاز، شبکه لولهکشی و مشخصات تجهیزات باید با محاسبات فنی تعیین شوند. انتخاب سیستم بدون شناخت نوع خطر و شرایط بهرهبرداری میتواند باعث کاهش اثربخشی حفاظت شود.
برای بررسی راهکارهای طراحی میتوانید به صفحه مشاوره و طراحی سیستم اطفای حریق مراجعه کنید.
۵. الزامات ایمنی حریق در کارخانهها و سالنهای تولید
در سالنهای صنعتی، نوع فرآیند تولید نقش مهمی در تعیین خطرات حریق دارد. دستگاههای صنعتی، خطوط تولید، تابلوهای برق، تجهیزات گرمایشی، سیستمهای انتقال مواد و محل نگهداری مواد اولیه باید از نظر احتمال ایجاد یا گسترش آتشسوزی بررسی شوند.
در این ساختمانها باید جانمایی تجهیزات اعلام و اطفا با توجه به چیدمان ماشینآلات، موانع موجود، ارتفاع سالن و شرایط دسترسی انجام شود. همچنین مسیرهای خروج کارکنان، فاصلههای دسترسی، تفکیک فضاهای دارای خطر متفاوت و شرایط امدادرسانی باید مورد توجه قرار گیرند.
در صورت وجود فرآیندهای خاص یا مواد دارای خطر ویژه، لازم است راهکارهای حفاظتی بر اساس ارزیابی تخصصی خطر انتخاب شوند و از تعمیم راهکارهای معمول ساختمانهای اداری به محیط صنعتی خودداری شود.
۶. طراحی ایمنی حریق در انبارها و فضاهای نگهداری کالا
انبارها از نظر ایمنی حریق شرایط متفاوتی دارند؛ زیرا نوع کالا، جنس بستهبندی، ارتفاع و نحوه چیدمان، فاصله قفسهها و میزان تراکم مواد ذخیرهشده میتوانند بر سرعت گسترش حریق اثر بگذارند.
در طراحی سیستم اطفای حریق انبار باید نوع کالا و طبقهبندی خطر آن، ارتفاع سقف و قفسهها، ارتفاع انبارش، نوع سیستم ذخیرهسازی و شرایط دسترسی تجهیزات بررسی شود. در انبارهای قفسهبندیشده، ممکن است طراحی اسپرینکلر به ملاحظات ویژهای از جمله حفاظت درون قفسهای نیاز داشته باشد.
همچنین جانمایی تجهیزات اعلام حریق، مسیرهای خروج، فاصلههای دسترسی، جداسازی بخشهای مختلف و امکان فعالیت نیروهای امدادی باید در بررسی کلی ایمنی انبار لحاظ شوند.
۷. کنترل دود و تهویه در مراکز درمانی و صنعتی
کنترل دود در این ساختمانها اهمیت ویژهای دارد. در بیمارستانها، انتشار دود به بخشهای درمانی میتواند شرایط بیماران و کارکنان را به خطر بیندازد. در سالنهای صنعتی و انبارهای بزرگ نیز تجمع دود ممکن است دید را کاهش دهد و عملیات تخلیه و امدادرسانی را دشوار کند.
طراحی راهکارهای کنترل دود باید با بررسی معماری، تقسیمبندی فضاها، مسیرهای انتقال هوا، شرایط تهویه و نحوه عملکرد تجهیزات انجام شود. در برخی پروژهها، سیستم تخلیه مکانیکی دود، تأمین هوای جبرانی یا ایجاد فشار مثبت در فضاهای محافظتشده موردنیاز خواهد بود.
در پروژههای بزرگ و پیچیده، استفاده از محاسبات مهندسی و شبیهسازی رفتار دود میتواند در ارزیابی عملکرد سیستم و انتخاب راهکار مناسب مؤثر باشد. برای آشنایی بیشتر، مقاله طراحی سیستم کنترل دود و صفحه خدمات طراحی کنترل دود را ببینید.
۸. بررسی تفکیک فضاها و حفاظت از بخشهای حساس
تقسیمبندی ساختمان به فضاهای محافظتشده و بررسی جداسازی بخشهای دارای خطر متفاوت، یکی از موضوعات مهم طراحی ایمنی حریق است. در مراکز درمانی، حفاظت بخشهای حیاتی و جلوگیری از گسترش دود و آتش به سایر قسمتها اهمیت زیادی دارد.
در کارخانهها و انبارها نیز ممکن است لازم باشد بخشهای تولید، نگهداری مواد، تأسیسات و فضاهای اداری از نظر خطر حریق بهصورت جداگانه بررسی شوند. مشخصات دیوارها، درهای مقاوم در برابر حریق، محل عبور تأسیسات و نحوه حفاظت بازشوها باید در هماهنگی با طراحی معماری و تأسیسات ارزیابی شوند.
۹. بررسی نقشهها، مدارک فنی و شرایط اجرای سیستمها
پس از تعیین نیازهای حفاظتی، نقشههای معماری، برق و مکانیک باید در کنار نقشههای اعلام، اطفا و کنترل دود بررسی شوند. هرگونه تغییر در فرآیند تولید، چیدمان انبار، تجهیزات پزشکی، فضاهای درمانی یا نحوه بهرهبرداری میتواند بر طراحی سیستمهای ایمنی اثر بگذارد.
مدارک فنی باید شامل اطلاعات و نقشههای موردنیاز پروژه، مشخصات تجهیزات، محاسبات مرتبط و جزئیات اجرایی باشند. در ساختمانهای موجود نیز لازم است وضعیت واقعی اجرا با نقشهها تطبیق داده شود و مغایرتهای احتمالی مشخص شوند.
برای آشنایی با روند عمومی تهیه و تکمیل مدارک، مقاله مدارک لازم برای اخذ تأییدیه آتشنشانی و راهنمای مراحل اخذ تأییدیه آتشنشانی ساختمان را مطالعه کنید.
۱۰. چه عواملی بر الزامات ایمنی حریق این ساختمانها اثر میگذارند؟
- نوع فعالیت و فرآیندهای انجامشده در ساختمان
- نوع مواد اولیه، محصولات و مواد قابل اشتعال
- تعداد افراد حاضر و شرایط تخلیه اضطراری
- مساحت، ارتفاع و تقسیمبندی فضاها
- نوع تجهیزات و سامانههای اعلام و اطفای حریق
- ارتفاع و نحوه چیدمان کالاها در انبار
- وجود بخشهای حساس و تجهیزات ویژه
- شرایط تهویه و نیاز به کنترل و تخلیه دود
- وضعیت نقشهها و میزان انطباق آنها با اجرای واقعی
- ضوابط و الزامات مرجع ذیصلاح
پرسشهای متداول
آیا طراحی ایمنی حریق بیمارستان با ساختمانهای معمولی متفاوت است؟
بله. شرایط بیماران، نیاز به تجهیزات پزشکی، محدودیت تخلیه برخی افراد، وجود بخشهای حساس و ضرورت حفظ عملکرد قسمتهای حیاتی باعث میشود طراحی ایمنی حریق مراکز درمانی ملاحظات ویژهای داشته باشد.
آیا برای تمام انبارها میتوان از یک نوع سیستم اطفا استفاده کرد؟
خیر. نوع کالا، میزان و نحوه انبارش، ارتفاع قفسهها، نوع بستهبندی و مشخصات ساختمان بر انتخاب سیستم اطفا اثر میگذارند. طراحی باید بر اساس ارزیابی خطر و شرایط واقعی انبار انجام شود.
آیا کارخانهها به سیستم اعلام و اطفای حریق اختصاصی نیاز دارند؟
نوع سیستم موردنیاز به فرآیند تولید، تجهیزات، مواد موجود و شرایط محیطی بستگی دارد. در برخی فضاهای صنعتی ممکن است تجهیزات تشخیص یا اطفای تخصصی موردنیاز باشد و نمیتوان یک راهکار عمومی را برای تمام کارخانهها پیشنهاد کرد.
آیا در مراکز درمانی امکان تخلیه کامل ساختمان هنگام حریق وجود دارد؟
نحوه تخلیه به نوع مرکز درمانی، وضعیت بیماران، ساختار ساختمان و برنامه مدیریت شرایط اضطراری بستگی دارد. در برخی شرایط، جابهجایی مرحلهای یا انتقال بیماران به بخش محافظتشده میتواند در برنامه ایمنی مورد توجه قرار گیرد. این موضوع باید با الزامات تخصصی مراکز درمانی هماهنگ باشد.
برای بررسی ایمنی حریق کارخانه یا انبار چه اطلاعاتی لازم است؟
نقشههای معماری و تأسیسات، نوع فعالیت، مشخصات مواد و محصولات، نحوه انبارش، اطلاعات تجهیزات و وضعیت سیستمهای ایمنی موجود از اطلاعات مهم برای بررسی اولیه هستند. مدارک تکمیلی با توجه به نوع پروژه مشخص میشوند.
آیا میتوان سیستمهای ایمنی ساختمان موجود را اصلاح کرد؟
بله. ابتدا باید وضعیت فعلی ساختمان و تجهیزات بررسی شود. سپس نواقص و مغایرتها مشخص و راهکارهای اصلاحی متناسب با شرایط پروژه طراحی شوند. میزان تغییرات لازم به نتایج بررسی فنی بستگی دارد.
مشاوره و طراحی سیستمهای ایمنی حریق برای ساختمانهای درمانی و صنعتی
بررسی الزامات ایمنی حریق در بیمارستانها، مراکز درمانی، کارخانهها و انبارها باید متناسب با نوع فعالیت، شرایط ساختمان و خطرات موجود انجام شود. IG FIRE خدمات مشاوره، بررسی و اصلاح نقشههای سیستمهای اعلام و اطفای حریق و کنترل دود را برای پروژههای ساختمانی در سراسر ایران ارائه میکند.
برای دریافت مشاوره درباره مدارک و الزامات پروژه خود، صفحه مشاوره و خدمات اخذ تأییدیه آتشنشانی را مشاهده کنید. همچنین برای آشنایی با خدمات طراحی سیستمها، صفحات طراحی سیستم اعلام حریق و طراحی سیستم اطفای حریق در دسترس هستند.
مشاوره و طراحی سیستمهای ایمنی حریق با IG FIRE
IG FIRE در زمینه مشاوره و طراحی سیستمهای اعلام و اطفای حریق، کنترل دود، بررسی و اصلاح نقشههای فنی و همراهی تخصصی در فرآیند اخذ تأییدیه آتشنشانی فعالیت میکند. بررسی پروژههای درمانی، صنعتی و انبارها بر اساس نوع فعالیت، مشخصات ساختمان و شرایط واقعی بهرهبرداری انجام میشود.
برای بررسی اولیه پروژه و دریافت مشاوره فنی در سراسر ایران با شماره ۰۹۱۲۶۲۲۵۸۴۵ تماس بگیرید یا به صفحه مشاوره اخذ تأییدیه آتشنشانی مراجعه کنید.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین بررسی فنی پروژه یا ضوابط مرجع ذیصلاح نیست.
