الزامات ایمنی حریق در ساختمانهای تجاری، اداری، آموزشی و اقامتی
ساختمانهای تجاری، اداری، آموزشی و اقامتی به دلیل حضور همزمان کارکنان، مراجعان، دانشآموزان، دانشجویان و سایر استفادهکنندگان، نیازمند توجه ویژه به طراحی و اجرای تمهیدات ایمنی حریق هستند. در این ساختمانها، علاوه بر حفاظت از افراد، نحوه تخلیه اضطراری، دسترسی نیروهای امدادی و عملکرد تجهیزات ایمنی اهمیت زیادی دارد.
نوع کاربری، تعداد افراد حاضر، ساعات بهرهبرداری، مساحت و ارتفاع ساختمان، نحوه تقسیمبندی فضاها و نوع فعالیتهای انجامشده از عواملی هستند که بر الزامات ایمنی اثر میگذارند. بنابراین نمیتوان برای یک مرکز خرید، ساختمان اداری، مدرسه و هتل یک راهکار یکسان در نظر گرفت. در این مقاله مهمترین ملاحظات طراحی و بررسی ایمنی حریق در این گروه از ساختمانها را مرور میکنیم.
۱. شناخت کاربری و شرایط بهرهبرداری ساختمان
در بررسی اولیه باید مشخص شود ساختمان چه نوع فعالیتی را در خود جای داده است و چه تعداد افراد در ساعات مختلف از آن استفاده میکنند. در مراکز تجاری ممکن است جمعیت مراجعان در ساعات مشخصی افزایش پیدا کند؛ در ساختمانهای اداری حضور کارکنان در ساعات کاری متمرکز است و در مراکز آموزشی، زمان شروع و پایان فعالیت میتواند باعث تجمع همزمان افراد شود.
در هتلها و مراکز اقامتی نیز حضور افراد در ساعات شب، آشنایی محدود برخی مهمانان با مسیرهای خروج و نیاز به اطلاعرسانی مؤثر در شرایط اضطراری باید مورد توجه قرار گیرد. شناخت این شرایط، مبنای تعیین راهکارهای مناسب ایمنی حریق است.
۲. طراحی مسیرهای خروج و تخلیه اضطراری
در ساختمانهای پرتردد، طراحی مسیرهای خروج اهمیت ویژهای دارد. تعداد و عرض خروجیها، طول مسیرهای پیمایش، موقعیت راهپلهها، راهروها، درهای خروج و نحوه دسترسی افراد به فضای امن باید بر اساس مشخصات ساختمان و ضوابط مربوط بررسی شوند.
در مراکز خرید، وجود واحدهای متعدد، فضاهای عمومی و مسیرهای ارتباطی میتواند بر نحوه تخلیه اثر بگذارد. در مدارس و مراکز آموزشی نیز باید شرایط تخلیه گروهی دانشآموزان و افراد کمسن در نظر گرفته شود. در هتلها، علائم خروج و امکان شناسایی مسیرهای فرار برای مهمانانی که با ساختمان آشنایی ندارند اهمیت بیشتری دارد.
۳. طراحی سیستم اعلام حریق متناسب با نوع کاربری
سیستم اعلام حریق باید متناسب با نوع فعالیت و شرایط محیطی هر فضا طراحی شود. در یک مرکز تجاری ممکن است فضاهایی مانند فروشگاهها، انبارها، راهروهای عمومی، پارکینگ و بخشهای تأسیساتی وجود داشته باشند که هرکدام شرایط متفاوتی دارند.
در ساختمانهای اداری، اتاقها، فضاهای باز کاری، اتاق سرور و بخشهای خدماتی باید از نظر نیاز به آشکارساز و تجهیزات هشدار بررسی شوند. در مراکز آموزشی و اقامتی نیز نحوه اطلاعرسانی به افراد و پوشش مناسب فضاهای موردنیاز اهمیت دارد.
جانمایی آشکارسازهای دود و حرارت، شستیهای اعلام حریق، آژیرها، تجهیزات هشداردهنده نوری، پنل مرکزی و زونبندی باید بر اساس نقشهها و شرایط واقعی ساختمان انجام شود. برای آشنایی بیشتر با اصول طراحی، مقاله طراحی سیستم اعلام حریق و صفحه مشاوره و طراحی سیستم اعلام حریق را مطالعه کنید.
۴. انتخاب سیستم اطفای حریق و تجهیزات مناسب
نوع سیستم اطفای حریق باید با نوع خطر و فعالیت انجامشده در ساختمان هماهنگ باشد. در مراکز تجاری، فضاهای فروشگاهی، انبارها، پارکینگها و بخشهای تأسیساتی ممکن است نیازهای متفاوتی از نظر تجهیزات اطفا وجود داشته باشد.
در ساختمانهای اداری نیز باید شرایط اتاقهای تجهیزات الکتریکی، اتاق سرور و سایر فضاهای خاص بررسی شود. در مراکز آموزشی و اقامتی، انتخاب تجهیزات باید علاوه بر نوع خطر، با شرایط حضور و استفاده افراد از ساختمان متناسب باشد.
شبکه اسپرینکلر، جعبههای آتشنشانی، رایزرها، پمپ و منبع ذخیره آب و سایر تجهیزات موردنیاز باید بر اساس محاسبات و ضوابط قابل اعمال طراحی شوند. برای اطلاعات بیشتر به صفحه طراحی و مشاوره سیستم اطفای حریق مراجعه کنید.
۵. توجه به فضاهای پرخطر و پشتیبانی
در کنار فضاهای اصلی ساختمان، بخشهای پشتیبانی و خدماتی نیز باید در بررسی ایمنی حریق مورد توجه قرار گیرند. انبار کالا، آشپزخانه، موتورخانه، اتاق برق، اتاق تجهیزات مکانیکی، اتاق سرور و محل نگهداری مواد مصرفی میتوانند شرایط خطر متفاوتی داشته باشند.
در مراکز تجاری و هتلها، آشپزخانهها و انبارها از جمله فضاهایی هستند که بررسی نوع تجهیزات، بار حریق و شرایط تهویه در آنها اهمیت دارد. در ساختمانهای اداری و آموزشی نیز فضاهای دارای تجهیزات الکتریکی و تأسیساتی باید بهصورت جداگانه ارزیابی شوند.
۶. کنترل دود و حفاظت مسیرهای خروج
انتشار دود در راهروها، فضاهای عمومی و مسیرهای خروج میتواند تخلیه افراد را با مشکل مواجه کند. در ساختمانهایی که با توجه به ابعاد، ارتفاع و شرایط معماری به راهکار کنترل دود نیاز دارند، طراحی سیستم باید با بررسی مسیرهای حرکت دود و نحوه حفاظت از فضاهای خروج انجام شود.
در مراکز تجاری ممکن است فضاهای باز، طبقات متصل و آتریومها شرایط پیچیدهای از نظر انتشار دود ایجاد کنند. در هتلها و ساختمانهای اداری نیز حفاظت راهپلهها و مسیرهای خروج میتواند به طراحی فشار مثبت یا سایر راهکارهای مهندسی نیاز داشته باشد.
انتخاب فنها، مسیرهای تخلیه، هوای جبرانی و نحوه عملکرد تجهیزات باید با محاسبات فنی انجام شود. در پروژههای پیچیده، شبیهسازی رفتار دود میتواند برای ارزیابی عملکرد راهکار طراحی مفید باشد. برای آشنایی بیشتر، مقاله طراحی سیستم کنترل دود را مطالعه کنید.
۷. ملاحظات ویژه در مراکز آموزشی و اقامتی
در مدارس، دانشگاهها و سایر مراکز آموزشی، تعداد افراد حاضر، سن استفادهکنندگان، تراکم جمعیت در زمان تعطیلی کلاسها و امکان تخلیه منظم باید در بررسی ایمنی لحاظ شود. طراحی مسیرهای خروج، علائم راهنما، تجهیزات هشداردهنده و برنامهریزی تخلیه اضطراری در این فضاها اهمیت زیادی دارد.
در هتلها و مراکز اقامتی نیز باید شرایط اتاقهای مهمان، راهروها، فضاهای عمومی، آشپزخانه و فضاهای خدماتی بررسی شود. سیستمهای هشدار باید بهگونهای طراحی شوند که افراد بتوانند در شرایط اضطراری از وقوع حریق مطلع شوند و مسیر خروج مناسب را شناسایی کنند.
۸. بررسی و هماهنگی نقشههای معماری و تأسیسات
یکی از مسائل مهم در پروژههای تجاری و اداری، هماهنگی نقشههای معماری با نقشههای برق، مکانیک و سیستمهای ایمنی حریق است. تغییر در چیدمان فضاها، اضافه شدن واحدهای جدید، جابهجایی دیوارها یا تغییر مسیر کانالها و لولهها میتواند بر طراحی سیستمهای ایمنی اثر بگذارد.
به همین دلیل، نقشههای اعلام و اطفای حریق و کنترل دود باید با آخرین نسخه نقشههای پروژه تطبیق داده شوند. در صورت وجود مغایرت، اصلاحات لازم باید پیش از اجرا یا در فرآیند بازنگری پروژه انجام شوند.
برای آشنایی با روند کلی بررسی مدارک، مقاله مدارک لازم برای اخذ تأییدیه آتشنشانی را نیز ببینید.
۹. چه عواملی بر الزامات تأییدیه آتشنشانی این ساختمانها اثر میگذارند؟
- نوع کاربری و فعالیتهای انجامشده در ساختمان
- تعداد افراد حاضر و میزان تراکم جمعیت
- مساحت، ارتفاع و تعداد طبقات
- تعداد و شرایط مسیرهای خروج اضطراری
- وجود فضاهای عمومی، انبارها و بخشهای خدماتی
- نوع تجهیزات اعلام و اطفای حریق
- نیاز به کنترل دود و حفاظت راهپلهها
- تغییرات معماری و تأسیساتی در زمان بهرهبرداری
- ضوابط و الزامات مرجع ذیصلاح
پرسشهای متداول
آیا الزامات ایمنی حریق مرکز خرید با ساختمان اداری یکسان است؟
خیر. هرچند برخی اصول مانند مسیرهای خروج و سیستم اعلام حریق مشترک هستند، اما نوع فعالیت، تعداد مراجعان، فضاهای عمومی، انبارها و شرایط بهرهبرداری باعث تفاوت در الزامات طراحی میشوند.
در طراحی ایمنی حریق مدارس چه موضوعی اهمیت بیشتری دارد؟
شرایط تخلیه ایمن دانشآموزان، تعداد و ظرفیت مسیرهای خروج، اطلاعرسانی مؤثر، دسترسی به تجهیزات ایمنی و امکان مدیریت شرایط اضطراری از موضوعات مهم در این ساختمانها هستند.
آیا هتلها به طراحی ویژه سیستم اعلام حریق نیاز دارند؟
سیستم اعلام حریق باید با ساختار هتل، اتاقهای اقامتی، فضاهای عمومی و خدماتی و شرایط حضور مهمانان متناسب باشد. جزئیات طراحی به مشخصات پروژه و ضوابط مربوط بستگی دارد.
آیا تغییر کاربری ساختمان میتواند بر تأییدیه آتشنشانی اثر بگذارد؟
بله. تغییر کاربری ممکن است تعداد افراد حاضر، نوع خطر، مسیرهای خروج و نیاز به تجهیزات ایمنی را تغییر دهد. بنابراین لازم است شرایط جدید ساختمان از نظر ایمنی حریق بررسی شود.
آیا طراحی سیستمهای اعلام و اطفا برای دریافت تأییدیه کافی است؟
خیر. بررسی مسیرهای خروج، کنترل دود، شرایط معماری، دسترسی امدادی، مدارک فنی و انطباق اجرای واقعی با طراحی نیز ممکن است بخشی از الزامات پروژه باشد. تصمیم نهایی با مرجع ذیصلاح است.
مشاوره و طراحی ایمنی حریق با IG FIRE
IG FIRE در زمینه مشاوره و طراحی سیستمهای اعلام و اطفای حریق، کنترل دود، بررسی و اصلاح نقشههای فنی و همراهی تخصصی در فرآیند اخذ تأییدیه آتشنشانی فعالیت میکند. خدمات بر اساس نوع کاربری، مشخصات فنی و شرایط واقعی هر پروژه در سراسر ایران ارائه میشود.
برای بررسی اولیه پروژههای تجاری، اداری، آموزشی و اقامتی با شماره ۰۹۱۲۶۲۲۵۸۴۵ تماس بگیرید یا به صفحه مشاوره اخذ تأییدیه آتشنشانی مراجعه کنید.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین بررسی فنی پروژه یا ضوابط مرجع ذیصلاح نیست.
